Epe van Heemstra

Achtergrond
De familie Heemstra, die voor de verandering eens niet is uitgestorven, behoort tot de oude Friese adel en heeft veel officieren voortgebracht.
Epe van Heemstra werd in 1575 geboren, waarschijnlijk op Heemstra State in Oenkerk.
Daar woonden zijn ouders Feije van Heemstra, grietman van Tietjerksteradeel, en Tjets van Sippens.

Op 19 augustus 1603 huwde Epe met zijn volle nicht Ebel van Heemstra.
Zij was afkomstig van Kimswerd in de toenmalige grietenij Wonseradeel en was een dochter van Taecke van Heemstra en Jelts van Bonga.
Ebel haar ouders woonden na hun huwelijk eerst op Bonga State te Kimswerd, maar verhuisden later naar IJntzema State eveneens in Kimswerd.
Dat was waarschijnlijk toen haar stiefbroer Sybrant van Bonga het stamslot betrok.

Aangezien zowel Epe als Ebel in Kimswerd zijn begraven, is het waarschijnlijk dat in dat dorp hebben gewoond.
Dan lijkt het voor de hand liggend dat ze evenals haar ouders op Heemstra State woonden, die groot genoeg zal zijn geweest voor twee gezinnen.
Verder was Epe als officier veel van huis, waardoor Ebel mooi bij haar ouders kon verpozen.

Er is één dochter bekend uit hun huwelijk, namelijk Ydt of Yda van Heemstra, geboren in 1604. Zij huwde in 1623 met Johannes van Tiara, die vaandrig onder kapitein Johannes Fransen Adama was.
Zowel Epe als Ebel overleden op zeer jonge leeftijd. Epe reeds op 24 december 1611 en Ebel op 9 november 1607 op 24-jarige leeftijd.

Militaire carrière
Helaas hebben we weinig directe gegevens van Epe zijn militaire carrière.
Op 24-1-1600 werd Epo van Heemstra vaandrig in de compagnie van kapitein [dit moet de foutief als opvolger vermelde Focke Ripperda zijn], als opvolger van [niet vermeld dan]
Bij zijn kapitein Focke van Ripperda staat wel e.e.a. vermeld, waarbij ik ervan uitga dat hij als vaandrig hier ook aanwezig zal zijn geweest.

Aanwezig bij de Slag bij Nieuwpoort in 1600.
Zie ook zijn compagnie vaandelschets ca. 1601.
In 1601 deed Focke van Ripperda mee aan de veldtocht naar Brabant/Oostende (bron: Pierius Winsemius, boek 20, blz. 14), onder Caspar van Ewsum, die 6 vaandels leidde.
Op een lijst van het veldleger uit 1601 bestaat zijn compagnie uit 120 manschappen
In 1601 is hij bij het beleg van Rijnberk.
Vermeld in Staat van Oorlog als Friese kapitein.
In 1603 is zijn compagnie in Emden, samen met die van Willem Coenders.

Epe werd op 3 juni 1606 gekozen tot hopman, dus kapitein.

Op 7 juni 1607 bedankte (Epe van) Heemstra voor zijn functie, waarbij Jan Jansen Wederpan hem opvolgde.
Waarom hij reeds na één jaar kapiteinschap al bedankte is nog een raadsel. Was hij gewond geraakt of had hij teveel gezien op het slagveld?
Het is bekend dat vooral het Beleg van Oostende, waar tienduizenden slachtoffers vielen, enorm beangstigend moet zijn geweest om mee te maken.

NB: Volgens Kimswerd kenner Reinder Politiek was hij kapitein van een eenheid ruiters onder stadhouder Willem Lodewijk en was hij in 1594 bij Zoutkamp en in 1600 bij de Slag bij Nieuwpoort.
Volgens Politiek is Epe op het slagveld omgekomen, maar de bron hiervoor is niet bekend.

Familiewapen

Grafzerk

In de Hervormde kerk van Kimswerd ligt de werkelijk schitterende grafzerk van Epe en Ebel van Heemstra, gemaakt in 1614 door de Harlinger hardsteenhouwer Jacob Lous (Forssenburg). Op dezelfde steen staan nog de namen van hun dochter Yda van Heemstra (1575-1611) en die haar dochter Yda van Tiara (1634-1694).
Opvallend genoeg is aan de steen niet te herleiden dat het hier om een officier gaat. Meestal staat er dan ‘manhaften‘ voor de naam, maar hier staat dus ‘eerentpheste‘.
Ook staan er geen militaire attributen afgebeeld op de zerk.

Bijzonder is dat de steen een toegankelijke grafkelder afdekt. In deze kelder liggen echter alleen de drie skeletten van Ebel, Yda en Yda van Tiara.
Waar het skelet van ‘onze’ Epe van Heemstra is gebleven is een raadsel.
De kelder wordt nog ieder jaar geïnspecteerd door de voogden van het Diaconale Weeshuis van Franeker, precies zoals Yda van Tiara het in haar testament had bepaald.

De tekst op de zerk is als volgt:

Iacob 1614 Lous

Ao 1611 de 24 dece sterf de eedele eerentpheste io Epo va Hemstra olt 36 iaer alhier begraven

Ao 1607 de 9 novebr sterf die edele eerbare iuffr Ebel va Hemstra Epo va Hemstra zijn wyf out 24 iaer

Ao 1650 de 15en augustii sterf de wel eedele iuffrou Yda va Hemstra 2de dogr va ioncr Epo van Hemstra alhier begraven

Den 12 iannuarius 1694 is inden heere ontslaepen de eerwaarde deughdrycke juffrou Yda van Tiaare oud ontrent 60 jaeren en is hier begraven

I.L.

Hora monet mortis nemo sibi fidat ut idem
Sit iuvenis moritur aem vocal hora famen
Exemplo sumus integri florentibus annis
Rapti sub saxo nunc duo nos tegimur

Epitaaf
In dezelfde kerk in Kimswerd hangt ook nog een houten epitaaf, welke het leven en overlijden van Epe beschrijft in het latijn.
De tekst is als volgt:

Epicedium In obitum Nobilitate, strenuitate, virtue, & fide Excellentissimi viri, D. Eponis ab Hemstra Nobilissimie & amplissimi viri d Feijonis ab Hemstra, greetmanni in Tzietiercksteradeel F. Tempore, quo Frisiis stabat feralis Enyo, Emicuit virtus noblis Epo Hemstra tua. Officiis, vixilliferique, vicari &, deinde tribuni, Militiaeve ducis, famigeratus eras. Proque focis patriis, proque aris vindice marte, Certabas Magna dexteritate pugil. Judicio Hemstraei paret Tzietierxeradela, Feijonis, cujus filius ipsus eras. Mille ierant anni & sexcenti, quis trieteris. Additur, octobris luxque secunda fuit, Cum pia conjugio conjungitur ebela ab Hemstra Quae patruo Hemstaeo nata Tacone fuit Millenus Denus sextus centesimus annus, Fluxit & undenus, luxque decembris erat. Vicena & quarta: hanc Christi cunabula signant. Annis trigante sex tibi vita stetit. Aedibus in patris Lachesis cum stamina rupit, Et jussit gelidae mortis adire domos. Exieratque annus millesimus & duodenus, Supra sexcentos, horaq noctis erat. Jam decima octava luce incedebat & ipse, Martius, atque suum conficiebat iter. Mortuus huic tumbae quando est illatus, & hocce Sub saxo uxoris prolis & ossa tenet. Judiciiq die cum prole & conjuge inoptat Surgere humo vitae compos & esse polo

Roudicht By it ferstjerren an ‘e yn ealens, berettens, deugd en leauwe alderútnimmendste hear Epo (Ype) fan Heemstra, soan fan ‘e aldernommelste en – foarnaamste hear Feije (Feie) fan Heemstra, Grytman yn Tytjerksteradiel. Yn ‘e tiid dat de deadzjende kriich yn é Fryslannen hearske, nommele Ype Heemstra, blonk jo moed. Jo wiene romrot yn ‘e amten fan faandrich, luitenant, dêrnei kaptein en legeroanfierder (?). Foar hurdsteden en alters fan ’t Heitelân hawwe jo, ûnder beskerming fan Mars, tige fernimstich fochten. Tytjerksteradiel is it oardiel fan Feijo fan Heemstra ûnderdien, waans eigenste soan jo binne. Tûzen en seishûndert jierren wiene gien, en der trije jier by, en it wie de twadde oktoberdei, doe’t de fromme Eabel fan Heemstra (mei jo) boaske, dy”t dochter an jo omke Teake fan Heemstra wie. It tûzenste, tsiende en seishûnderste jier wie ferflein, ja ek it alfde (?) en it wie desimberdei de fjouwerentweintichste: dy tekenje Kristus syn wynsels, jo libben stie mei seientritich jier, doe’t it Needlot yn jo heite hûs de libbenstriid briek en befel joech om nei de kâlde wenten fan ‘e dea. It tûzenste en tolfstejier wie foarbygien boppe de seishûndert, it wie de oere fan ‘e nacht. Maart kaam sels al mei de achtjinde dei opsetten, en makke paad foar himsels, doe’t hy yn dit grêf droegen is en hjir ûnder de stien fan syn frou it biente fan syn bern fêsthâldt. En hy sjocht mei bern en wiif dernei út om op de oardielsdei mei it libben út ‘e grûn te stigen en yn ‘e himel te wêzen.

De Latijnse tekst is in het Fries omgezet door Dr. Liuwe Westra.

De nederlandse vertaling is nog niet beschikbaar, maar in het lijvige boek van Reinder Politiek “De Laurentiuskerk van Kimswerd, een pronkstuk” staat het volgende:

p.202:
“De grote vraag blijft: waar is Epo van Heemstra gebleven. In zijn Epicedium, zijn levensverhaal, dat op een bord rechts van de familiebank hangt , staat duidelijk geschreven, dat hij op 18 maart 1612 in het familiegraf naast zijn vrouw en kind in de grafkelder is ingelaten. Vreemd is wel dat hij al op 24 december 1611 stierf. Wat is er in werkelijkheid met hem in de tussentijd gebeurd? Zij zijn bijna drie maanden met hem onderweg geweest. In die tijd een grote opgaaf! Evenwel, vermeldt Ida [van Tiara (RM)] in haar testament, dat zij na haar dood naast haar moeder en grootmoeder wil liggen! Dus toen was Epo al niet meer in de grafkelder aanwezig. Zijn grafkist is hier wel gekomen, maar is het wel zeker dat zijn lichaam daarin lag? Dat zal voor ons altijd wel een mysterie blijven.”

Politiek beschikt dus over de vertaling en vermeld dat Epo zo’n drie maanden later werd bijgezet. Onmogelijk is dit niet, omdat het verhaal gaat dat Epo overleden in de strijd is overleden. Wellicht bevond hij zich destijds ver weg van Kimswerd, waardoor het terugbrengen van lichamen veel tijd en moeite in beslag nam. Zo zat er tussen overlijden en bijzetting van de Friese stadhouder een half jaar!
En dat Ida van Tiara in haar testament vermeld dat ze bij haar moeder en grootmoeder wil liggen, zegt m.i. nog niet dat Epe daar toen al niet meer aanwezig was. Feit is wel dat zijn restanten er inderdaad nu niet meer liggen.

Familieleden in het leger

• Ebel haar oom Ulbe van Heemstra (ong. 1550->1588) was officier en werd gevangen genomen bij de Slag bij Boksum in 1586.
• Epe zijn neef Johannes van Heemstra (>1581->1625) was kapitein
• Epe zijn neef Feye Feyes van Heemstra (1606-1636) was luitenant
• De zoon van bovengenoemde Feye, Feye Feyes van Heemstra (1630-1690), was kapitein en kolonel.
  Hij huwde Tjits van Aysma, dochter van kolonel Schelte van Aysma.
• De schoonzoon van Epe en Ebel, Johannes van Tiara (ong. 1600-1636) was vaandrig.

Vaandel

niet bekend

Compagnie nr. 52
* Epe van Heemstra (*1575 -U1611)
* Kapitein van 1601-1611
* Voorganger: ?
* Opvolger: ?
* Hoogste militaire functie: kapitein
* Woonplaats: Kimswerd

Meer informatie:
http://www.mpaginae.nl/Nauta/kapiteins.htm
http://www.walmar.nl/inscripties.asp
http://www.simonwierstra.nl/HEEMSTRA.htm
http://www.laurentiuskerkkimswerd.nl/bijzonderheden